Тарыхый окуялар
Президент С.Н. Жапаровдун колдоосу менен Кара-Кыргыз автономиялуу облусунун түзүлгөндүгүнүн 100 жылдыгына карата 2024-жылы жарык көргөн “Кыргыздын жүз керемети” китебинен.
| Негизги окуялар | Доору |
| Алгачкы адамдар топторунун Кыргызстандын аймагына жайгашышы. | Мындан 1 млн. жыл мурда |
| Эрте палеолит доору. Тянь-Шанда эң байыркы адамдардын турак ала башташы. Борбордук Тянь-Шандагы Он-Арча суусунун боюндагы жана Чыгыш Ферганадагы, Кожо-Бакырган-Сайдагы, Ысык-Көлдөгү, Саламат-Булактагы таш куралдар. | Б.з.ч. 800-140 миң жыл |
| Ортоңку палеолит доору. Таштан жасалган эмгек куралдарынын жакшырышы. Тосор таш куралдары Чүйдөгү Георгиевка дөңсөөсүндөгү, Оштогу Сасык үңкүрдөгү, капчыгайдагы таш куралдар. | Б.з.ч. 140 – 40 миң жыл |
| Соңку палеолит доору. Ош аймагындагы Сел-Үңкүр, Исфара өрөөнүндөгү Кожогор үңкүрлөрүндөгү таш куралдары. Ысык-Көлдөгү Ак-Чуңкур үңкүрүндөгү сүрөттөр. | Б.з.ч. 40 – 10 миң жыл |
| Мезолит. Арпа, Ак-Сай, Айдаркендин жанындагы Апшыр үңкүрлөрүндөгү, Чатыр-Көлдүн жээгиндеги таш куралдар. | Б.з.ч. 10 – 5 миң жыл |
| Жаңы таш доору (неолит).
Сары-Жаздагы (Ысык-Көл өрөөнү) Ак-Чуңкур таш бетиндеги сүрөттөр. Нарын шаарына жакын Теке-Секириктеги адамдардын турагы, Чүйдөгү Аламүдүн суусунун өңүрүндөгү, Чолпон-Атанын жанындагы неолиттик эстеликтер. |
Б.з.ч. 5 – 3 миң жыл |
| Коло доору. Түрк калктарынын ата-бабалары болгон хунндар тууралуу алгачкы маалыматтар. | Б.з.ч.
3–1 миң жылдыктын башы |
| Темир доору. Түрк калктарынын ата-бабалары болгон хунндар тууралуу алгачкы маалыматтар. б.з.ч. IX кылым | Б.з.ч.
1 – миң жылдык |
| Байыркы Перс падышасы Дарий Iнин Бехус аска бетиндеги жазуусунда сактардын аталышы. | Б.з.ч. 6-5- кылымдар |
| Сактардын чыгыш канатынын Тянь-Шанды мекендеши. | Б.з.ч. VIII–III кылым |
| Дабан (Паркана) мамлекетинин калыптана башташы. | Б.з.ч. VI–III кылымдар |
| Орто Азияга Александр Македонскийдин басып кириши. | Б.з.ч.
329-жылы |
| Байыркы кыргыздардын Чыгыш Тянь-Шанды мекендеши. (Манас өрөөнү). | Б.з.ч. III к.-
б.з. V к. |
| Хунндардын эң алгачкы падышасы Тоу – Мандын бириктириши (Түмөн). | Б.з.ч. 209-жылы |
| Модэнин хунндардын падышасы болуп жарыяланышы. | Б.з.ч. 209-жылы |
| Байыркы кыргыздар тууралуу Кытай булагындагы эң алгачкы маалымат. Кыргыз ээлигинин Хунн мамлекетине каратылышы. (Сыма Цзян). | Б.з.ч. 201-жылы |
| Кангүй мамлекетинин жашоосу. | Б.з.ч. з III кылымдын башы б.з.
V кылым |
| Жети-Суулук сактардын батышка – Орто Азиянын борборуна журт которуусу. | Б.з.ч.
II кылым |
| Борбордук Теңир-Тоону,
Жети-Сууну усундардын ээлеши. Усун мамлекетинин түзүлүшү. |
Б.з.ч. 160-жылы |
| Дабан өлкөсүнүн өнүккөн учуру. | Б.з.ч. II кылым |
| Кытай элчиси Чжан Цяндын Ысык-Көлгө келиши жана Дабанга саякаты. | Б.з.ч. 128-жылы |
| Чжан Цяндын Ысык-Көлгө экинчи жолу келиши. | Б.з.ч. 116-жылы |
| Ли Гуанли баш болгон кытай аскерлеринин Дабанга алгачкы жортуулу. Юнчэн (Өзгөндөн 10 км алыстыктагы Шоро-Башат шаар калдыгы) шаарын камалоо. | Б.з.ч. 103- жылы |
| Кытайлардын Дабанга экинчи жортуулу. Эрши шаарынын кыйрашы. | Б.з.ч. 101-жылы |
| Дабандын борборунун ыйык тоонун этегиндеги шаар – Гуйшуанга көчүрүлүшү. (Ош шаарынын орду). | Б.з.ч. I кылымдын башы |
| Кыргыздардын Хунн ордосундагы күрөшкө катышуусу жана Уцзини шанүй көтөрүшү. | Б.з.ч. 90-60-
жылдары |
| Кыргыздардын көз каранды эместик үчүн күрөшү жана өз падышачылыгын түзгөндүгү тууралуу кытай тарыхчысы Бан Гунун маалыматы. | Б.з.ч. 58-жылы |
| Кыргыз өлкөсүн түндүк хунндардын шанүйү (падышасы) Чжичжинин кайрадан каратышы. | Б.з.ч. I к. (56–49-жылы) |
| Усундарга Чжинжи шанүйдүн чапкыны. | Б.з.ч. 49-жылы |
| Таластагы хун-кытай салгылашуусу. Чжичжинин өлүмү. | Б.з.ч. 42-36-
жылдар |
| Дабанды Кушан падышалыгы-нын каратып алышы. | Б.з.ч. 36-жылы |
| Кыргыздардын Кара-Шаардын (Янци) түндүгүндө Актоонун жанында (Чыгыш Тянь – Шань) жайгашканы тууралуу кытай жазма булагындагы маалымат. | Б.з.I кылымдын аягы б.з III–V кылымдар |
| Дабандын элчисинин Кытайга барышы. | Б.з. 379-жылы |
| Жужандардын Чыгыш Теңир-Тоодон усундарды сүрүп кириши. | Б.з. V кылымдын башы |
| Усундарга кытай элчилеринин жөнөтүлүшү. падышачылыгынын элчиси Дун Вандын Даванга келиши. | Вэй Б.з. 436-жылы |
| Усундардын батыш жак аймагын эфталиттердин каратып алышы. | Б.з. V кылымдын орто чени |
| Кыргыздардын Жужан кагандыгына каратылышы. | Б.з. V кылым |
| Кыргыздардын Эне-Сайга журт которуусу. | Б.з. V кылымдын аягы |
| Эне-Сай аймагында кыргыз кагандыгынын калыптанышы. | Б.з. VI кылым |
| Кыргыздардын Эне-Сайдагы чаатас (хакасча – жоо ташы) маданияты. | Б.з. VI–VIII кылым |
| Вэй падышасы Вэди өз элчиси Напантону ашина уругунун түрктөрдү бийлеген беги Бумынга жибериши. | Б.з. 540-жылы |
| Теле бирикмесин Бумындын багындырышы. | Б.з. 546-жылы |
| Түрктөрдүн жужандарды жеңиши. Бумындын элкаган (мамлекеттин каганы) даражасын алышы. | Б.з.552-жылы |
| Жужан кагандыгынын кыйрашы. | Б.з. 551–554-
жылдар |
| Бумын кагандын ашына кыргыз өкүлүнүн катышуусу. | Б.з. 553-жылы |
| Эне-Сайдагы кыргыз мамлекетин Мукан кагандын убактылуу баш ийдириши. | Б.з. 555-жылы |
| Жети-Сууну, Теңир-Тоону түрктөрдүн ээлеши. | Б.з.556-жылы |
| Түрктөрдүн эфталиттерди жеңүүсү. | Б.з. 565-жылы |
| Түрк кагандыгы менен Визан-тиянын элчилик байланыштары (Маниах, Земарх). | Б.з.568–559-жылы |
| Улуу Түрк кагандыгынын экиге бөлүнүшү. | Б.з. 582–603-
жылы |
| Эне-Сай кыргыздарынын кайрадан көз каранды эместикке ээ болушу. | Б.з. VII кылымдын башы |
| Эне-Сай кыргыз жазмасынын (руна сымал) колдонулушу. | Б.з. VII кылымдын акыры |
| Кыргыз-Кытай элчилеринин катнашы. | 632-жылы, 643-жылы |
| Кыргыз өлкөсүнүн өз эгемендүү-лүгүн чыңдоо аракеттери. | VII кылымдын 40-жылдары |
| Кыргыз элтебери (башчысы) Шибоцуй Ачжандын Кытайдын борборуна барышы. | 648-жылы |
| Кыргыз элчисинин Кытайдын борборуна жиберилиши. | 654-жылы |
| Кытай (Тан династиясы) императорунун элчиси Фан Цяндын кыргыз өлкөсүнө жөнөтүлүшү. | 654-жылы |
| Экинчи Чыгыш Түрк кагандыгынын негизделиши (744-жылга чейин). | 682-жылы |
| Кыргыз каганы Барсбектин каган наамын Чыгыш Түрк каганы Капагандын таанышы. Эл терис каганынын кызына Барсбектин үйлөнүшү. | 698-699-
жылы |
| Кыргыз кагандыгынын элчилеринин Кытайга барышы. | 707-жылы, 709-жылы |
| Кыргыз, кытай, түргөш, үчилтик согуш ынтымагынын түзүлүшү. | 709-жылы |
| Кыргыз элчиси Эрен Улугдун Тибетке барышы. Чыгыш Түрк кагандыгынын кыргыздарга каршы жортуулу. | 710–711-жылы |
| Суңга чер токоюндагы салгылашуу. Барсбек кагандын курман болушу (675-жылы туулган). Кыргыз элчилеринин кытайга барышы. | 711-жылы |
| Аз элинин көтөрүлүшү. | 715-жылы |
| Канзаада Исиби Шэючжи Биши тегин жетектеген кыргыз элчилигинин Кытайга келиши. | 722-жылы |
| Канзаада Цзуйли Пинхэчжун тегин жетектеген кыргыз элчилигинин Кытайга келиши. | 723-жылы |
| Кыргыз элчилеринин Кытайга барышы. | 724–747–748-
жылдар |
| Күлтегиндин ашына кыргыз каганынан Чортардуш Ынанчунун келиши. | 731-жылы |
| Эне-Сайдагы
Кыргыз кагандыгы. |
VIII кылымдын 1-жарымы |
| Экинчи чыгыш Түрк кагандыгынын ойрон болушу. | 744-жылы |
| Уйгур кагандыгынын Борбор Азиядагы үстөмдүгү. | 744–840-
жылдар |
| Карлуктардын Алтайдан Теңир-Тоого көчүшү. | 746-жылы |
| Уйгурларга каршы чиктердин кыймылына кыргыздардын жардамы. | 751-жылы |
| Уйгур каганы Баянчордун кыргыздарга жортуулу. Кыргыз каганынын сөз жөнүндө вассал болушу. | 758-жылы |
| Карлук мамлекети. | 766–940-
жылдар |
| Уйгур каганы Кутлугдун кыргыздарга жортуулу. Кыргыз каганынын Ажо аталышы. | 795-жылы |
| Кыргыз ажосунун өзүн каган жарыялашы. Эгемендикке ээ болуу. | 820-жылы |
| Кыргыздардын Уйгур кагандыгына каршы күрөшү. | 820–840-
жылдар |
| Кыргыз кагандыгынын борбору Ордо-Балыкты кыргыздардын басып алышы. Уйгур кагандыгынын кыйрашы. | 840-жылы |
| Кыргыз кагандыгынын ордосун Эне-Сайдагы Кыргыз Нур (Кыргыз-Көл) аймагына көчүрүү. | 840-жылы |
| Улуу кыргыз державасы
(кагандыгы). |
840–924-жылдар |
| Алп Солдун Тан династиясынын борборуна келиши. | 842-жылы |
| Кыргыз кагандыгынын негизги жеңип алуулары. | IX кылымдын 40-50-
жылдар |
| Кыргыздардын чыгыш Теңир-Тоого келиши. | IX–X кылымдар |
| Кыргыз ээликтерине кидандардын кол салуусу. | 924-жылы |
| Караханиддер кагандыгынын түптөлүшү. | 940-жылы |
| Караханиддер кагандыгында ислам дининин расмий жарыяланышы. | 960-жылы |
| Жусуп Баласагын «Кутадгу билиг» («Кут алчу билим») аттуу дастанын жазган учур. | 1069–70-жылдар |
| Махмуд Кашгари «Диван лугат ат-түрк» (Түрк тилдеринин сөз жыйнагы) аттуу эмгегин жазган. | 1072–77-жылдар |
| Түндүк батыш Монголиядагы жана чыгыш Теңир-Тоодогу кыргыздардын кара кытай чапкынына каршы күрөшү. | 1125–28-жылдар |
| Жуучу баштаган монгол аскер-леринин «токой элдерине» жортуулу. Кыргыздардын Чыңгыз ханга баш ийиши. | 1207-жылы |
| Монгол үстөмдүгүнө каршы тумат-кыргыз көтөрүлүшү. | 1218-жылы |
| Кыргызстандын аймагынын Чыңгыз хандын экинчи уулу Чагатайдын энчисине тийиши. | 1224-жылы |
| Теңир-Тоого Эне-Сайдан жана Моңголиядан кыргыздардын жаңы журт которуулары. | XIII кылым |
| Хайду мамлекетинин негизделиши. | 1269-жылы |
| Кем-Кемжиуттагы (Тыва) кыргыздардын көтөрүлүшү. | 1273-жылы |
| Тутуха баш болгон монголдордун Эне-Сайга жортуулу жана кыргыздарды биротоло баш ийдирүү. | 1292–93-жылдар |
| Кыргыз мамлекетинин жоюлушу. Кыргыздардын бир бөлүгүнүн Манжурияга көчүрүлүшү. | 1293-жылы |
| Монголдук Алтай тоолорун мекендеген кыргыздардын бир бөлүгүнүн Шандун вилайетине көчүрүлүшү. | 1295-жылы |
| Тоглук Темирдин хан жарыяланышы. Моголстан мамлекетинин түзүлүшү. | 1348-жылы |
| Эмир Темирдин Моголстанга алгачкы жортуулу. | 1371-жылы |
| Ала-Тоодо кыргыздардын өз алдынча мамлекетинин түзүлүшү | XV кылымдын 80-жылдары |
| Кыргыз хандыгын Акмет хандын («Алача хан») бийлеши. | 1448–1504-жылдар |
| Султан Халил Султан – «кыргыздардын падышасы». | 1504–08-жылдар |
| Тагай бийдин бий шайланышы. | 1508-жылы |
| Ала-Тоо аймагынын Кыргызстан деген саясий атка ээ болушу. | XV к. XVI кылымдын 1-жарымы |
| Кыргыздарды Мухаммбет Кыргыздын башкарышы | (1514–33-жж.) |
| Памирлик кыргыздар жөнүндө алгачкы маалымат. | 1575-жылы |
| Сибирь кыргыздарынын Сибирдеги орус аскерлерине кол салуулары. | 1609-1614-1624-жылдар |
| Манап бий, Көкүм бийлердин Эшим хан менен болгон ынтымагы. | XVII кылымдын башы |
| Сибирдик кыргыздарды Жунгар коңтажысы Хара-Хуланын баш ийдириши. | 1633-жылы |
| Кочебай Сибирдеги кыргыз беги. Калмактардын жетисуулук, алатоолук кыргыз, казактарга алгачкы жортуулу. | XVII кылымдын 30-ж. аягы–643-жылы |
| Сибирдик кыргыздарды Еренек Ишей уулунун бийлеши. | XVII к. дын
60-80-жылдары |
| Кыргыздын чоң багыш уруусунун улугу Койсары бийдин Кашкардын акимдигине көтөрүлүшү. | 1670-жылы |
| Төрт миң түтүн кыргызды Сибирден Жуңгар хонтажысы Цеван Рабдандын Жуңгарияга айдатып кетиши. | 1703-жылы |
| Сибирдик кыргыздардын орус аскерлеринен жеңилиши. | 1707-жылы |
| Сибирдик кыргыздардын жеринде Абакан острогунун курулушу. | 1707-жылы |
| Шахрух бийдин Кокон хандарынын династиясына негиз салуусу. | 1710-жылы |
| Калмактардын кезектеги жортуулунун натыйжасында казак, кыргыздардын журт которушу. | 1723-жылы |
| Кыргыз Акбото бийдин Кожентти бийлеши. | XVIII кылымдын 20-жж. |
| Акмат бий баштаган кыргыз колунун (10 миң жоокер) Кашкар тарапка жортуулу жана калмактарды жеңиши. | 1747-жылы |
| Кашкарлык кыргыздардын калмактар менен кармаштары. | 1748–49-жылдар |
| Жунгар хандыгын Цин-манжур аскерлеринин кыйратышы. | 1754-жылы |
| Чыгыш Түркестандык Юсуф Кожого кыргыздардын колдоо көрсөтүшү. | 1754–85-жылдар |
| Кубат бийдин саясий ишмердиги тууралуу маалыматтар. | 1755–58-жылдар |
| Кыргыздардын түштүк-батышка оогон бөлүгүнүн Ала-Тоого кайтышы. | XVIII к. 50-60-жылдары |
| Кытай аскери менен кыргыз-дардын биринчи кагылышы. Сарыбагыш, саяк, солто урууларынын элчилеринин Пекинге барышы. | 1758-жылы |
| Кашкардан 1000 түтүн кыргыздын Ат-Башыга көчүшү. | 1760-жылы |
| Эрдене бийдин Өзгөн, Ошко жортуулу. Кыргыз Ажы бийдин күрөшү. | 1762-жылдар |
| Түштүк Кыргызстанды Кокон хандыгынын каратышы. | 1762–1821-жылдар |
| Абылай хандын Талас, Чүйгө жортуулу. | 1770-1755-жылдар |
| Атаке бийдин элчилери Абдырахман, Шергазынын Россияга жөнөтүлүшү. | 1785-жылы |
| Эренектин князь болушу. Сибирь чөлкөмүндө кыргыз бийинин кыйрашы. | 1803-жылы |
| Ысык-Көлдүк кыргыз элчилеринин Россияга жөнөтүлүшү | 1813-1821-1824-жылдар |
| Чыгыш Түркстандагы Жаангер кожонун көтөрүлүшүнө кыргыздардын катышуусу. | 1820-27-жылдар |
| Кокон колунун Чүй, Нарын, Ысык-Көлгө жортуулдары. | 1825-31-жылдар |
| Бишкек чебинин негизделиши. | 1825-жылы |
| Атантай, Тайлактын Жаангер кожону колдошу. | 1825-26-жылдар |
| Тайлак баатырдын (1796-1838) Кокон бийлигине каршы күрөшү. | 1832-33-жылдар |
| Кыргыз, кыпчак феодалдарынын Шераалыны Кокондо хан көтөрүшү. Нүзүп бий. | 1842-жылы |
| Ормондун хан көтөрүлүшү. Ысык-Көлдүк кыргыздардын кокондуктарга каршы көтөрүлүшү. | 1842-жылы |
| Алайлык, Ферганалык кыргыздардын кыймылы. | 1845-жылы |
| Кененсары Касымовдун Кыргызстанга чапкыны. | 1845-47-жылдар |
| Май-Төбө Мыкан салгылашуу-лары. Хан Кененин жеңилиши. | 1847-жылдын жазы |
| Бугу уруусунун Россиянын курамына киргизилиши. | 1855-жылы 17-январь |
| Кыргыз, кыпчактардын Мала-бекти хан көтөрүшү. Алымбек датканын Кокондо вазирлиги. | 1858–62-жылдар |
| Орус аскерлеринин Чүйгө жортуулу жана Бишкек чебин ээлеши. | 1860-жылы |
| Байтик баатырдын Кокон бийлигине каршы күрөшү. | 1862-жылдын жайы |
| Чүй өрөөнүнүн Россияга толук каратылышы. Курманжанга (1811-1907) Бухара эмири Сейит Музаффар Эддинин датка наамын ыйгарышы. | 1863-жылы |
| Нарындык кыргыздарды Россияга каратуу. | 1863–68-жылдар |
| Чаткал, Суусамыр, Кетмен-Төбөнү каратуу. М.Г. Черняевдин Коконго жортуул башташы. | 1864-жылы |
| Таласты Россияга каратуу. | 1865-жылы |
| Сарт-калмактардын Россия букаралыгына кабыл алынышы. | 1869-жылы |
| Кокон көтөрүлүшү. Полот хан (Исхак молдо). | 1873–76-жылдар |
| Кокон хандыгынын жоюлушу. | 1876-жылы 19-февраль |
| Падыша аскерлеринин Алайга жүрүшү. Алайлык кыргыздарды Россияга каратуу. | 1876-жылдын жаз-жайы |
| Чыгыш Түркстанда Садыкбек башында турган кыргыз, уйгур жана башка элдердин кытай баскынчыларына каршы күрөшүнүн башталышы. | 1864-жылы |
| Чыгыш Түркстанда Жети-Шаар мамлекетинин жашашы. Жакыпбектин, Байдөөлөт датканын ж.б. ишмердиктери. | 1866-1877-жылдар |
| Дунгандардын Кыргызстанга келиши. | 1877-84-жылдар |
| Бишкек (Пишпектин) уездинин борбор шаар статусун алышы. | 1878-жылы |
| Анжиян көтөрүлүшү. | 1898-жылы май айы |
| Кыргыздардын улуттук-боштондук үчүн көтөрүлүшү. | 1916-жылдын жай — күзү |
| Падыша өкмөтүнүн кулагандыгы тууралуу кабардын Бишкекке келиши. | 1917-жылы 3-март |
| Убактылуу өкмөттүн Түркстан комитетин түзүшү. | 1917-жыл 19-апрель |
| «Букара», «Алаш», «Шура-и-Ислам», «Туран» уюмдарынын уюшулушу. | 1917-жылдын жаз, жай айлары |
| Убактылуу өкмөттүн Түркстан комитетинин Кытайдан кайткан кыргыздарды Пржевальск жана Пишпек уезддерине коё бербөө жана аларды Нарындын тоолуу райондоруна жайгаштыруу жөнүндө токтому. | 1917-жыл 19-апрель |
| Петрограддагы куралдуу көтөрүлүш. Убактылуу өкмөттүн кулатылышы. | 1917-жыл 25-октябрь (7-ноябрь) |
| Сүлүктү, Кызыл-Кыяда Совет бийлигинин орношу. | 1917-жыл, ноябрь |
| Бишкекте Совет бийлигинин орношу. | 1918-жыл, январь |
| Караколдо Совет бийлигинин орношу. Түптө эң алгачкы «Жаңы доор» («Новая эра») коммунасынын уюшулушу. | 1918-жыл, май |
| Таласта кулактардын козголоңу. | 1918-жыл, августтун аягы |
| Беловодскидеги солчул эсерлердин козголоңу. | 1918-жыл, 6-декабрь |
| Түптөгү кулактардын козголоңу. | 1919-жыл |
| Куршаб, Базар-Коргон, Көгарт болуштуктарындагы кулактардын козголоңу. | 1919-жыл, сентябрь |
| Нарын уездиндеги ак гвардиячыл кулактардын козголоңу. | 1920-жылы, 5-ноябрь |
| Өз алдынча Тоолуу кыргыз облусун түзүү аракети. Түндүк Кыргызстандагы жер-суу реформасы. | 1921-22-жылдар |
| Тоолуу Кыргыз облусун уюштуруу курултайынын таркатылышы. | 1922-жыл, 4-июнь |
| Кара Кыргыз автономиялык облусун түзүү жөнүндө ББАКтын токтому. | 1924-жыл, 14-октябрь |
| «Эркин Тоо» гезитинин чыга башташы. | 1924-жыл, 7-ноябрь |
| Кыргыз автономиялык облусунун убактылуу админис-тративдик структурасы – 4 округдун уюшулушу (Пишпек, Каракол, Жалал-Абад, Ош). | 1924-жыл, декабрь |
| Кара Кыргыз АОнун Кыргыз АО деп аталышы. | 1925-жыл, май |
| Кыргыз автономиялык Республикасын түзүү жөнүндө ББАКтын чечими. | 1926-жыл, 1-февраль |
| Кыргыз АССРинин уюштуруу курултайы. | 1927-жыл, 7-март |
| Түштүк Кыргызстандагы жер-суу реформасы. | 1927-28-жылдар |
| Кыргыз АССР Советтеринин 2-курултайында республиканын биринчи Конституциясынын кабыл алынышы. | 1929-жыл, 30-апрель |
| Кыргыз драма театрынын ачылышы. Республиканын райондук жана шаардык бөлүштүрүүгө өтүшү. | 1930-жылы |
| Кыргыз мамлекеттик педагогикалык институтунун уюшулушу. | 1933-жылы |
| Кыргыз мамлекеттик зооветеринария институтунун уюшулушу. | 1933-жылы |
| Кыргызстан жазуучуларынын курултайы. | 1934-жылы |
| Кыргыз мамлекеттик мугалимдер институтунун уюшулушу. | 1935-жылы |
| Кыргыз ССРинин түзүлүшү. Кыргыз мамлекеттик филармониясынын уюшулушу. | 1936-жылы |
| Кыргызстан Советтеринин чукул чакырылган 5-курултайында Кыргыз ССРнин Конституциясынын кабыл алынышы. | 1937-жыл, 23-март |
| Сталиндик репрессиянын жүрүшү. | 1937-38-жылдар |
| Биринчи жолу Кыргыз ССРинин Жогорку Советине шайлоолордун өтүшү. А. Толубаевдин Кыргыз ССРнин Жогорку Советинин Президиумунун биринчи төрагасы болуп шайланышы. | 1938-жылы |
| Москвадагы Кыргызстандын адабияты менен искусствосунун он күндүгү. | 1939-жылы |
| Ири сугат курулуштарынын кулач жайышы. | 1939-40-жылдар |
| Латын алфавитинен орус алфавитине өтүү. | 1940-жылы |
| Чоң Чүй каналынын курула башташы. | 1940-жыл, 10-май |
| Улуу Ата Мекендик согуштун мезгили. | 22-июнь, 1941-жыл,
9-май, 1945-жыл |
| 28 баатыр панфиловчулардын Москванын алдындагы эрдиги. | 1941-жыл, 16-ноябрь |
| Кубат Жуматаев, Чолпонбай Түлөбердиев, Күмөн Болотов, Дайыр Асановдун ж.б. эрдиктери. | 1942-43-жылдары |
| Кыргыз мамлекеттик опера жана балет театрынын түзүлүшү. | 1942-жыл, август |
| СССР ИАнын Кыргыз филиалынын ачылышы. | 1943-жылы |
| Быстровка – Рыбачье темир жолунун пайдаланууга берили-ши. Колхоздорду ирилештирүү. | 1950-жылы |
| «Манас» эпосуна арналган илимий конференция. | 1952-жылы |
| Кыргыз ИАнын ачылышы. | 1954-жылы |
| Орто-Токой суу сактагычынын курулушунун аякташы. | 1955-жылы |
| Эки томдуу Кыргызстандын тарыхынын жарык көрүшү. | 1956-жылы |
| Айыл чарбасын өнүктүрүүсүндөгү ийгиликтери үчүн Кыргыз ССРинин Ленин ордени менен сыйланышы. | 1957-жылы |
| Кыргыз искусствосу менен адабиятынын Москвадагы экинчи он күндүгү. | 1958-жылы |
| Кыргыз ССРинин Ленин ордени менен сыйланышы. Чыңгыз Айтматовго Лениндик сыйлыктын берилиши. | 1963-жылы |
| Чарбалык турмуштагы жана маданий курулуштагы ийгиликтери үчүн Ош облусунун Ленин ордени менен сыйланышы. | 1966-жылы, октябрь |
| Искусство институнун ачылышы. | 1976-жылы |
| Кыргыз ССРинин Эл Достугу ордени менен сыйланышы. | 1973-жылы, декабрь |
| Кыргыз ССРинин Октябрь Революциясы ордени менен сыйланышы. | 1973-жылы, октябрь |
| Токтогул ГЭСинин толук кубаттуулукта ишке кириши. | 1979-жылы |
| Кыргыз ССРинин Мамлекеттик тил жөнүндөгү мыйзамынын кабыл алынышы. | 1989-жыл, 23-сентябрь |
| Ош окуялары. | 1990-жыл, 4-июнь |
| Жогорку Кеңеште А. Акаевдин Кыргыз Республикасынын Президенти болуп шайланышы. | 1990-жыл, 27-октябрь |
| Кыргыз Республикасынын мамлекеттик эгемендүүлүгү жөнүндө Декларацияны Жогорку Кеңештин кабыл алышы. | 1990-жыл, 15-декабрь |
| Фрунзе шаарына Бишкек деген баштапкы аты кайтарылып берилген | 1991-жыл, 5-февраль |
| Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинде «Кыргыз Республикасынын мамлекеттик көз каранды эместиги жөнүндө» Декларациянын кабыл алынышы. | 1991-жыл, 31-август |
| Алгачкы жалпы элдик шайлоодо А.Акаевдин Кыргыз Республикасыны Президенти болуп шайланышы. | 1991-жыл, 12-октябрь |
| Кыргыз Республикасынын Көз каранды эмес Мамлекеттер Шериктештигине мүчө болушу. | 1991-жыл, 21-декабрь |
| Кыргыз Республикасынын Бириккен Улуттар Уюмуна кабыл алынышы. | 1992-жыл, 2-март |
| Кыргыздардын бүткүл дүйнөлүк 1-курултайы. | 1992-жыл, 30-31-август |
| Кыргыз Республикасынын жаңы Конституциясынын кабыл алынышы. | 1992-жыл, 5-май |
| Улуттук валюта – сомдун ишке киргизилиши. | 1993-жыл, 10-май |
| Кыргызстан элинин 1-курултайы, Кыргызстан элинин Ассамблеясынын түзүлүшү. | 1994-жыл, 21-23-январь |
| Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешине шайлоолор. | 1995-жыл, 5-февраль |
| «Манас» эпосунун 1000 жылдыгын белгилөө. | 1995-жыл, 26-30-август |
| Жалпы элдик шайлоодо А.Акаевдин экинчи мөөнөткө Кыргыз Республикасынын Президенти болуп шайланышы. | 1995-жыл, 24-декабрь |
| Кыргызстан элинин 2-курултайы. | 1996-жыл, февраль |
| Казакстан, Кыргызстан жана Өзбекстан Республикаларынын ортосунда түбөлүк достук жөнүндө келишимге кол коюу. | 1997-жыл, январь |
| Кыргызстандык Салижан Шарипов америкалык 89-экспедициянын экипажында (Спейс-шатл) космоско учкан. | 1998-жыл, 22-январь |
| Кыргызстандын космонавты С.Шариповго Кыргыз Республикасынын Баатыры наамы ыйгарылган. | 1998-жыл 6-апрель |
| Кыргыз Республикасынын Конституциясына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө Мыйзамды кабыл алуу боюнча Референдум. Ал референдум боюнча жерге жеке менчик киргизилген. | 1998-жыл, 17-октябрь |
| Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинде Кыргыз
Республикасынын «Жер жөнүндөгү кодекси», «Кооперация жөнүндөгү», «Дыйкан (фермер) чарбалары жөнүндөгү» мыйзамдары кабыл алынган. |
1999-жыл, май |
| Баткен аймагына (Зардалы) диний-экстремист жоочулардын тобу кол салып, чек аранын коопсуздугуна коркунуч туудурган. | 1999-жыл, август |
| Кыргыз Республикасынын Президенти А. Акаев Баткен облусун түзүү жөнүндөгү Мыйзамга кол койгон. | 1999-жыл, 13-октябрь |
| Кыргыз Республикасынын Жогору Кеңешине шайлоолор өткөн. | 2000-жыл, 20-февраль |
| Ош шаарынын 3000 жылдык мааракеси. | 2000-жыл, 4-5-октябрь |
| Кыргыз Республикасынын Президентин шайлоо болуп, А.Акаев кайрадан шайланган. | 2000-жыл, 29-октябрь |
| «Жер кодексинен» жерди сатууга жана сатып алууга тыюу салган беш жылдык мораторий жөнүндөгү берене алынып ташталган. | 2000-жыл, декабрь |
| Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши «Мугалимдердин статусу жөнүндө» мыйзамды кабыл алган. | 2000-жыл, 26-декабрь |
| Кыргыз Республикасынын Президенти А. Акаев кыргызстандык илимий ишмерлерге «ХХ кылымдагы көрүнүктүү илимий жетишкендиктери үчүн» наамындагы 20 ардактуу алтын медаль тапшыруу жөнүндө Жарлыкка кол койгон. | 2001-жыл, 29-май |
| Шанхай бешилтигине кирген мамлекеттердин жыйыны. «Шанхай форуму» «Шанхай кызматташтык уюму» болуп кайра түзүлгөн. | 2001-жыл, 14-15-июнь |
| Кыргыз Республикасынын эгемендүүлүгүнүн 10 жылдыгы. | 2001-жыл, 31-август |
| Жалал-Абад шаарында Курманбек баатырдын 500 жылдык мааракеси өткөн. | 2001-жыл, октябрь |
| Аксы окуялары. | 2002-жыл, 17-18-март |
| БУУнун Генералдык Ассамблеясынын 57-сессиясында Кыргыз мамлекеттүүлүгү жөнүндөгү резолюциясы кабыл алынган. | 2002-жыл, 20-декабрь |
| Кыргыз мамлекеттүүлүгүнүн 2200 жылдыгына арналган эл аралык илимий конференция. | 2003-жыл, 15-16-май |
| Бишкек шаарынын 125 жылдыгы. | 2003-жыл, 11-14-июнь |
«Кыргыз Туусу», 2025-жыл
