Жон Бойнтон ПРИСТЛИ: «Гендел жана гангстерлер»
Лондон шаарында ошол күнү сансыз акылга сыйбас талкуулар жана талаш-тартыштар орун алды. Бирок алардын ичинен эң кызыктайы жана күлкүлүүсү эки адамдын ортосундагы келишпестик болду. Башында алар бири-бирине таптакыр бейтааныш эле. Бул окуя Чипсайддын жанындагы бийик имараттын лифтинде өттү. Лифттерди өздөрү иштеткендиктен, жүргүнчүлөр көбүнчө коркунучка кабылышчу. Биринчи жүргүнчү, узун бойлуу, сөөктүү киши, жогорку кабатка чыкмакчы болгон. Ал Ладденстолл кооперативдик коомунун атынан Гроссман жана Дженкинс дүңүнөн көйнөк тигүүчүлөрдүн кеңселерине бараткан.
Лифт ылдый түшүп бараткан, бирок бир кабат түшкөндө эле токтоп калды. Ошол учурда «Юнайтед Тропикал Продактс Лимитед» компаниясынын менеджери экинчи келген жүргүнчүгө эшикти ачып, сылык ийилип учурашты. Экинчи жүргүнчү узун да, сөөктүү да эмес эле. Тескерисинче, сакалы таза кырылган, кең жаактуу, жашы өтүп калган мырза болчу. Сырткы көрүнүшү боюнча ал тынч, аз кыймылдаган, бай жашаган америкалык адамдай көрүндү. Көптөгөн бай америкалыктар сыяктуу эле, ал да бир топ жыл муздаткычка салып койгондой зыңкыят. Ал лифтке кирип, менеджерге башын ийкеп учурашты. Менеджер артынан ички жана тышкы эшиктерди жабылганда узун бойлуу, сөөктүү кишиге көңүл бурбай, «Вестибюль» деген жазуусу бар баскычты басты.
Лифт бир аз алга жылып, булкунуп алды да, кабаттардын ортосунда токтоп калды. Америкалык «Вестибюль» баскычын кайра басты. Бирок эч кандай жылыш болгон жок.
– Туура баскычты бастыңызбы? – деп сурады йоркшир акценти бар узун бойлуу, сөөктүү киши.
– Ооба, – деди экинчи киши кыскача.
Эми узун бойлуу киши баскычты узун жана ишенимдүү сөөмөйү менен өзү басып көрдү, бирок ал да ийгиликке жеткен жок.
– Канааттандыңызбы? – деп сурады америкалык ирониялуу интонация менен. Бул сөз анын жагымдуу, бирок бир аз кырылдаган үнүнө абдан жарашып турду.
– Эми канааттандым, – деди анын сапарлашы, эч кандай уялуусуз. – Анткени мен өзүм да аракет кылып көрдүм. Бир нерсе такалып калса керек. Келиңиз, бир аз жогору көтөрүлүп, анан түшөлү. Каршы эмессизби?
Америкалык башын ийкеп, керектүү баскычты басты. Бирок лифт ордунда калууну туура көрдү. Эки жүргүнчү мурундарын эшикке такап, жогорудан бирөөнүн үнүн угушту. Алар кыйкырып көрүштү, бирок жооп болгон жок. Бир мүнөттөн кийин катуу жана буйрук бере сүйлөгөн үндү угушту.
– Баары жакшы, – деп күркүрөдү бул үн аларга кайрылып. – Азыр оңдойбуз. Мен айтмайынча эч нерсеге тийбегиле. Угуп жатасыңарбы?
Алар бир ооздон угуп жатканын айтышты.
– Баары жайында, – деди үн. – Бул көпкө созулбайт.
Америкалык менен узун бойлуу, сөөктүү адам бири-бирине карап калды.
– Вау, баары жайында дейби! – деди биринчиси, астыңкы чоң, кубарган эринин наристеникиндей чормойтуп. – Мен тескерисинче айтмакмын: толугу менен башаламандык!
– Ооба, күтүлбөгөн жагдай, – деди фамилиясы Хебблсуэйт деген йоркширлик. Кечигүү аны анчалык деле тажаткан эмес, ал жөн гана достук мамилени сактап калуу үчүн сөзгө аралашты. – Эски лифт да, эмне кыла аласың.
– Абдан эски модель. Бул лифтти алмаштырууга убакыт келиптир. Сиздердин байыркы эстеликтериңиздин бири экен, – деди америкалык, астыңкы эринин кысып, бир аз жылмайып. – Ооба, Кудайга шүгүр, бул Нью-Йорктогу Крайслер имараты эмес.
– Мен сизди америкалык деп ойлогом, – деди экинчиси өзүнүн байкоочулугуна ыраазы болуп.
– Ооба, мен америкалыкмын. – Ал бир аз токтоп, анан өзүнө мүнөздүү расмий сылыктык менен кошумчалады: – Менин фамилиям Онгар, мырза.
– Ал эми мен Том Хебблсуэйтмин.
– Сиз менен таанышканыма абдан кубанычтамын, мистер Хебблсуэйт, – деди Онгар мырза жылмайып. Анан, ал өзүнүн абдан маанилүү жана таасирдүү адам экенин эстеп (анын ичинде ушундай ойго түрткөн бир нерсе бар эле), кабагын бүркөп, чөнтөгүнөн дептерин алып чыгып, ого бетер ойлонуп жаткандай түр көрсөттү.
А мистер Хебблсуэйт тамекисин мүштөгүнө толтуруп, аны терең соруп алды да, ыракаттана түтүнүн үйлөп койду. Бир азга экөө тең унчукпай турушту. Бир кезде мистер Онгар, бизнеске байланыштуу жазууларынан көзүн албай, акырын ышкыра баштады.
Мистер Хебблсуэйт сапарлашына бир мүнөт ышкырууга мүмкүнчүлүк берди да, анан аны токтотту.
– Азыр мен сизге эмнени ышкырып жатканыңызды айтып берем.
Мистер Онгар жазуу китепчесинен башын көтөрдү.
– Мен бир нерсе ышкырып жаттым беле?
– Албетте, ышкырып жаттыңыз. Анан эмне экенин мен сизге азыр айтып берем. Ишенип коюңуз, мындайды сизге бул жерде менден башка эч ким айтпайт.
– Эмнени ышкырдым? – деди мистер Онгар.
– Генделдин «Иуда Маккавейи» операсындагы ариясын, – деп жооп берди мистер Хебблсуэйт, үнүнөн сыймыктануунун ноталары угулуп.
Чындыгында, мистер Онгар өзү да байкабай ышкырып жаткан экен. Обон анын башында жаңырып, андан кийин бир нече ноталарды ышкырган көрүнөт. Күтүлбөгөн жерден анын кең, кубарган жүзү жаркырай түштү.
– Сиз туура айтасыз, мистер Хебблсуэйт! – деди ал кубанычы койнуна батпай.
– Бул «Иуда Маккавейинин» ариясы. Бирок бул жерде, лондон Ситиде, бул арияны мынчалык тез тааныйт деп бирөө айтса, мен ишенмек эмесмин. Демек, сиз Генделдин музыкасын сүйөт турбайсызбы? Бул абдан сонун! Менимче, Гендель – бардык доорлордун эң улуу музыканты. Ооба, сэр, эң улуусу. Анын ораторияларын да билесизби?
– Албетте, кантип билбейм! – деп жооп берди мистер Хебблсуэйт, көздөрү жанып. – Эгер сиз мен сыяктуу көп жыл бою Ладденсталь хор коомунун мүчөсү болсоңуз, анда сиз да Генделди жакшы билмексиз. Мен бул ораторияларды тамак ооруганча ырдадым десем болот. Ооба, кудай урсун, биз аларды тескери каратып койсо дагы тааныйбыз.
– Кандай жакшы! – Мистер Онгардын жүзү дагы бир жолу жаркырап жылмайды.
– Мен сизге бир нерсе айткым келет, – деди мистер Хебблсуэйт достук маанайда, бирок ошол эле учурда олуттуу түрдө. – Сиз бул арияны так ышкырган жоксуз. Ошондуктан мен бул тууралуу айтып коёюн дедим.
Мистер Онгар таң кала түштү.
– Эгер мен бир нерсе менен сыймыктансам, – деди ал ар бир сөздү таразалап, өтө жай сүйлөп, – анда бул менин музыкалык угумум, музыкага, айрыкча Генделдин музыкасына сезимталдыгым. Эгер мен бул арияны ышкырып жатсам, сэр, демек, ал мен туура ышкырдым, ал үчүн башымды кесип берүүгө да даярмын.
– Мен башымды эмес, эки тыйын да бермек эмесмин, – деп кыйкырды йоркширлик. – Жок, сиз туура эмес ышкырдыңыз. Азыр мен сизге катаңызды көрсөтөм. Угуңуз!
Анан ал эч кандай ашык сөзсүз өзүнүн арияны жагымдуу баритон менен ырдап, колун ритм менен силкилдетти.
Америкалык башын чайкады.
– Жок, мен бул арияга каршы эч жаман оюм жок. Мен муну укканыма кубанычтуумун. Бирок бул Генделдин «Иуда Маккавеясынын» ариясы эмес. Мен эмнени ышкырганымды билбейм, анткени оюмда башка нерселер болчу. Азыр сизге ышкырып берем, сиз дароо жаңылып жатканыңызды билесиз.
Мистер Онгар өзүнүн борсойгон эриндерин чормойтуп, маектешинин жеңин ритм менен каккылап ышкыра баштады.
Эми мистер Хебблсуэйттин башын чайкай турган кезеги келди. Андан кийин дүйнөдөн бөлүнүп, илинип турган капаска түшүп калган эки ышкыбоз ысык талаш башташып, өздөрүнүн кайда экенин таптакыр унутуп калышты. Аларга азыр кайда жүрүшкөнү баары бир болчу: алар бири-биринин музыкалык билимин басууга аракет кылып жатышты. Алар кежирлиги жагынан бири-биринен кем калышпагандыктан, талаш күчөп бара жатты.
– А мен сизге айтып коёюн, – мистер Хебблсуэйт мистер Онгардын дээрлик кулагына чейин эңкейип, анын жеңин колу менен чапкылап, – Ладденсталь хор коому… эсиңизге алып коюңуз, Ладденсталь анчалык чоң шаар болбогону менен, сиз андан жакшы хор коомун тапканга чейин дүйнө жүзү боюнча көп саякатташыңыз керек болот… ал эми Ладденсталь хор коому «Иуданы» үч жолу койгон, жана мага бул музыка терең сиңип калган деп айтсам да болот.
– Мен муну эч качан айткан эмесмин, – деп кыйкырды мистер Онгар, – бирок алдыңызда «Онгар Тропикал Продактс» фирмасынын башчысы Джеймс Старк Онгар турат. Бул тууралуу эч кимге айтпаңыз, анткени мен океандын ары жагына болгон кичинекей сапарым тууралуу керексиз ызы-чууну каалабайм. Бирок, сиз менин ким экенимди билгенден кийин, акыркы он жылдын ичинде мен заманбап эң ири музыкалык фестиваль – Онгардын Гендель фестивалын каржылап келе жатканымды да билип коюңуз.
– Ал эми кары Джо Клаф… бул биздин дирижёрубуз… бир нерсени үйрөнүүгө буйрук берсе, анда сиз аны акмактык кылбастан үйрөнүшүңүз керек. Ал эми ладденсталдык ырчылар ораторияны ырдай турган болсо, анда алар аны эптеп-септеп үйрөнүп алып ырдашпайт, аны башынан аягына чейин жаттап алышат. Биз «Иуданы» бир жолу эмес, үч жолу аткардык…
– Азыр сизге бир нерсе айтууга уруксат этиңиз. Мен Генделдин кол жазмаларынын жана каттарынын эң мыкты коллекциясын чогулттум – Америкада эмес, дүйнөдөгү эң мыкты коллекция. Сиздин алдыңызда өз өмүрүнүн эң жакшы мүнөттөрүн Генделдин музыкасына арнаган адам турат… бизнес менен алектенүү эмес… ага көп долларды короттум; Нью-Йорктогу үйүмө Гендель жөнүндө сүйлөшүү үчүн эң улуу дирижёрлор келет. Эгерде мен Генделдин обонун ышкырып жатсам, анда мен аны туура ышкырып жатам. Мен жаңылышым мүмкүн эмес, мен аны өзүмдүн аты-жөнүмдөй эле билем.
Алар күтүлбөгөн жерден лифт шахтасынын түбүнө жетип калганын байкашты. Швейцар жана комбинезон кийген бир адам аларга эшикти ачып, лифттин кечигишинин себебин түшүндүрө баштады. Бирок мистер Онгар менен мистер Хебблсуэйт аларга көңүл бурушкан жок. Аларды лифт кызыктырбай калган. Алар өз талаштары менен алек эле. Бири-бирин түртүп, алар көчөгө чыгышты. Сыртта аларды чоң, ижарага алынган «Роллс-Ройс» күтүп турган.
Америкалыктын унаасын көргөн мистер Онгардын бир ой пайда болду.
– Угуңуз, мистер Хебблсуэйт, – деди ал, адаттагыдан айырмаланып, өтө сылыктык менен. – Сиз бош эмес адамсыз. Мен дагы… канчалык бош эмес экенимди элестете да албайсыз. Бирок биз бул талашты чечишибиз керек. Менин «Палейшлик» номеримде «Иуда Маккавей» операсынын ноталары бар. Бул он сегизинчи кылымдагы, натуралдык чоңдуктагы басылма, мен аны эки күн мурун эле сатып алгам. Азыр барып, баарын тактап алалы. Кечке чейин сизге катаңызды далилдей албаганымды ойлоп отургум келбейт. Макулсузбу?
– Жеңүүчү мен болом, – деп жооп берди мистер Хебблсуэйт. – Ария кагазда кандай көрүнөрүн карап көрөлү. Эгер мен жаңылышсам, мени каалагандай сөгүңүз. Бирок мен жаңылышкан жокмун.
Алар дароо «Палейшке» жөнөштү. Бул мистер Хебблсуэйттин кулагына көп чалынган, бирок өз көзү менен көрө элек эң люкс мейманканалардын бири эле. Жашыл жана алтын түстөгү жасалгасы мистер Хебблсуэйтке катуу таасир этти.
– Ооба, бул жерде жашоо кымбат ырахат экени көрүнүп турат, – деп белгиледи ал, лифт аларды мистер Онгардын номерине көтөрүп баратканда.
– Менин оюмча, бул эң жакшы вариант, – деди мистер Онгар көңүл кош. Мейманкана абдан ыңгайлуу. Анын үстүнө өтө чоң эмес.
– Туура айтасыз, – деп ирония менен айтты йоркширлик. – Кичинекей. Жада калса жупуну десек да болот. Болгону орточо өлчөмдөгү шаар сыяктуу. Бир жагынан, адашып кетишиң ажеп эмес, ал эми экинчи жагынан, эч качан жарым милден ашык алыс кетпейсиз.
Мистер Онгар алтын менен кооздолгон конок бөлмөсүнө кирди.
– Отуруңуз, мистер Хебблсуэйт, – деди ал ирония менен. – Ыңгайлуу отуруңуз, анткени азыр сиз өз катаңызга ынанууга туура келет. Мына, ноталар.
Ал столго басып, булгаары мукабадагы чоң томду колуна алды. Мистер Онгар башка эч нерсе кылууга үлгүргөн жок, анткени ошол учурда кимдир бирөөнүн жагымсыз, шылдыңчыл үнү угулду.
– Кандай жакшы! – деп эки жаш жигит уктоочу бөлмөгө кеткен эшиктен чыга калышты. Бири дароо эле кире беришке токтоп, экинчиси күтүүсүз жерден «Колуңарды көтөргүлө!» деп кыйкырып, автоматын аларга каратты. Мистер Онгар менен мистер Хебблсуэйт эс учун жыйнай албай колдорун өйдө көтөрүп туруп калышты. Автоматчан жигит алардын чөнтөктөрүн тез жана чеберчилик менен тинтип, эки мырзанын курал алып жүрбөгөнүнө ынангандан кийин абдан ыраазы болду.
Мистер Хебблсуэйт күтүлбөгөн жерден өзүн кинонун каарманындай сезе баштады. Ал аялы менен көп барган Ладденсталь кинотеатрындагы экрандан ушундай жаштарды көргөн эле. Ага Голливуддун гангстердик тасмалары жагаар эле, бирок ал аларды ар дайым реалдуулуктан алыс деп эсептеп келген. Эми ал өз оюн шашылыш түрдө өзгөртүүгө аргасыз болду. Эки жаш жигит чындыгында эле бар болчу, бирок ошентсе да алар ага экрандан түшкөндөй эле көрүнүп жатышты. Алар ачык түстүү костюмдарды, кымбат галстуктарды жана жаркыраган бут кийимдерди кийип алышкан, сырткы көрүнүштөрүнө өздөрү абдан сыймыктанышкандай.
Алар ачууланган тоту куштарга окшош эле. Бирок аларда көтөнкороздонуп жасанышканы менен жаштыктын эч бир белгиси жок болчу. Алардын жүздөрүнө карап эч ким жаш деп айта албайт эле. Булар дүйнөдө анча узак жашабаган, бирок жашынан алда канча улуу көрүнгөн адамдардан болчу. Эшикте турган узун бойлуу, күчтүү адам азыраак жийиркеничтүү таасир калтырды. Ал эми мылтыкчан, кичирээк жигит өзгөчө жийиркеничтүү көрүндү. Анын тармал кара чачы, ачык зайтун, дээрлик жашыл түстөгү жүзү, тикенектей теше тиктеген кичинекей көздөрү жана кыйшык оозу бар эле. Мистер Хебблсуэйт аны канчалык көп караса, Голливуддун гангстердик тасмаларынан көргөн нерселерге ошончолук ишене баштады.
– Мына, кандай жакшы! – деп кара чачтуу жигит оозунун бир жагын гана кыйшайтып, созуп сүйлөдү. – Сиз таң калып жатасыз окшойт, мистер Джеймс Старк Онгар.
Ал чындыкты айтты. Онгар чындап эле таң калып жаткан.
– Мен эч нерсе түшүнбөйм. Бизде эмне ишиңер бар? Силер кимсиңер?
Эшиктин жанында турган адам каткырып күлүп жиберди.
– Биз дагы сиз сыяктуу эле көңүл ачуу үчүн саякатка чыгууну чечкен эки жигитпиз, Онгар мырза, – деди ал өзүнүн тапкычтыгына ичинен кубанып.
– Токто, Сэм, – деди кара чачтуу киши шеригинин сөзүн бөлүп. Анан Онгар мырзага жакындап, жылмайды: – Мен сизге бир сырды ачайын, Онгар мырза. Сизди кандай сюрприз күтүп турганын билишиңиз керек. Менин атым Чарли Банетти.
Онгар мырза коркуп кетти.
– Банетти! – деди ал каргылданып, көздөрү алайып. – Сиз бул жерде эмне кылып жүрөсүз?
– Мен дагы чет өлкөгө саякаттагым келди, – деп жооп берди ал, тиштерин ырсайтып. Анан сөзүн улады: – Менимче, биз мурда жолуккан эмеспиз, ээ? Бирок сиз мени жакшы билесиз, туурабы? Албетте. Мен дагы сиз жөнүндө баарын билем. Жеймс Старк мырза Онгар – улуу тазалоо кыймылынын лидерлеринин бири.
Сиз Чарли Банеттини алигиче тазалай элексиз, акмак! Мен сизге кичинекей сюрприз даярдоо үчүн сиз менен бир кемеге түштүм. Эми тазалоо иштери океандын бул тарабынан башталат, бирок бул жерде тазалоону мен гана жасайм.
– Албетте, – деди эшиктин жанында турган Сэм, көңүлү ачылып.
– Кыймылдаба! – деп кыйкырды Банетти.
– Угуңуз, – деди Хебблсуэйт мырза, кийлигишүүгө убакыт келди деп чечип. – Сиз бул нерсени алып салууга каршы эмессизби?
Банетти ага жек көрүү менен карады.
– Кокусунан атып алышыңыз мүмкүн, – деп улантты Хебблсуэйт мырза олуттуу түрдө. – Англияда мындай нерселерге этиятсыз мамиле кылгандарды дарга асышат.
Банетта жини келип кызарып чыкты, муздак көз караш менен ага тигиле карады.
– Оо, асышабы, ээ? – деди ал. – Сен көп сүйлөйт экенсиң. Сенден эч ким сураган жок, туурабы? Анда жаагыңды жап. – Ушул сөздөрдү айтып, ал алдыга басып, Хебблсуэйт мырзанын галстугун жулуп алды. – Эгер дагы бир жолу үн катсаң, мен сени ушунчалык сабайм, кайсы өлкөдө экениңди да эстей албай каласың – Англиядабы же башка жердеби. – Ал тапанчанын оозун Хебблсуэйт мырзанын курсагына такап: – Азыр бул жакка бас! – деп буйрук берди.
Тиги мистер Хебблсуэйтти уктоочу бөлмөгө түртүп жиберип, эшикти катуу жаап койду. Мистер Хебблсуэйттин жүзү буга чейин эч качан мынчалык ачуудан кызарып көрбөгөн. Банеттинин мындайга жол бергенине ал чындап эле таң калды. Айрыкча, анын галстугун жулуп алганы анын ачуусун ого бетер келтирди. Ладденсталдан чыккан мырзанын галстугун, өзгөчө мындай жылмайган америкалык гангстердин, эч ким жазасыз жулуп алууга акысы жок!
Мистер Хебблсуэйт бир канча убакыт бою унчукпай, терең дем алып, өзүн кармаганга аракет кылды. Ал уктоочу бөлмөгө көз жүгүртүп чыкты. Бөлмө кооз, жагымдуу жасалгаланып, анын көзүнө тааныш жашыл жана алтын түстөрдө болгонуна карабастан, андан эч кандай ырахат алган жок. Терезеси конок бөлмөсүнүн терезесинен башка тарапка, ак таш менен төшөлгөн короого карайт экен. Өрткө чыгуучу тепкич да, башка эч кандай качуу жолу да көрүнгөн жок. Бөлмөдө, албетте, коңгуроолор бар болчу, бирок аларды текшерип чыккандан кийин, мистер Хебблсуэйт Банеттинин алдын ала көрө билгичтигине таң берди. Коңгуроолор кылдаттык менен бузулуптур, эч бири иштебейт. Бөлмө менен мейманкананын ортосунда башка эч кандай байланыш жок эле. Ванна бөлмөсүнө дагы бир эшик бар экен – бул да абдан кооз ванна бөлмөсү болчу, бирок канализация түтүктөрүнөн башка эч кандай качуу мүмкүнчүлүгү жок.
Бөлмөнү эки-үч мүнөт карап чыккандан кийин, мистер Хебблсуэйт иш-аракеттердин планын ойлонуп көрдү. Ал азыр сыртынан абдан тынч көрүнгөнү менен, чындыгында дагы эле ачуусу кайнап жатты. Эгер жанында дагы бир ладденсталдык болгондо, ал муну дароо сезмек. Анын көздөрүндөгү муздак жылтырак, эриндериндеги тымызын кыймыл анын ичиндеги каарды билдирип турду. Хебблсуэйт мырза кагазга бир нерсе чийип, анан аны менен ванна самынынын алкындысын ороп, чөнтөгүнө салды да, анан барып кулпуланган эшикти каккылады. Банетти тыкылдаган үндөн чочуп кеткендей болду. Ал көп өтпөй эшикти ачып, эмне болгонун сурады.
– Мен бул жерден чыккым келет, – деди Хебблсуэйтт мырза.
– Чын элеби? – деп Банетти адаттагыдай катуу шылдың аралаш кекетип. – Демек, сен чыккың келип жатабы? Ук, сен, акмак. Ордуңда тур. Эгер унчукпай турсаң, эч ким сага тийбейт. Болбосо, өзүңдөн көр. Сен айылдык акмактай көрүнөсүң, сүйлөгөнүң да ошондой. Мен майда-чүйдө нерселерге кызыкпайм, ошондуктан колумду булгагым келбейт. Бирок этият бол, байкеси, эгер сен керексиз жерге мурдуңду тыга бергениңди көрсөм, мен аябайм.
– Бирок уксаң, – деди Хебблсуэйт мырза чыдамсыздык менен. – Мен бул жерге Онгар мырза менен келдим, анткени биз талашып-тартышып, анын бул жердеги жазууларын карап, кимибиз туура экенибизди билгибиз келген. Ишке киришерден мурун талашыбызды чечип алсак жакшы болот эле. Бир мүнөт күтө тур, анан Онгар мырза акылына келгенден кийин, аны менен сүйлөшкөн оңой болот.
– Албетте, бул башка маселе. Азыр сени коё беребиз, – деди Банетти шылдыңдап. – Сен бизди акмак деп ойлойсуңбу? Кабатыр болбо. Сен ал жерде дагы көпкө отурасың.
– Маселе анда эмес, – деди Хебблсуэйт мырза чынчылдык менен. – Мен жөн гана бул талаш-тартышты бүтүргүм келет, болгону ушул. Анан мен ал жакка кайтып барып, тынч отурам.
– Албетте, олтурасың, – деди Банетти кекетип. Анан ал бурулуп:
– Мунун айтканы чынбы, Онгар? – деп сурады.
– Ооба, – деди Онгар мырза чарчаңкы үн менен. – Биз музыка тууралуу талашып, кимибиздики туура экенин аныктоо үчүн келгенбиз.
– Мырза, – деди Хебблсуэйт моюн сунган абалда гангстерге, – мен талашып жаткан ария тууралуу оюмду кагазга түшүрдүм. Ноталарды карап көрүүгө уруксат берсеңиз, бул жарым мүнөт гана убакытты алат. Эгер меники туура болсо, нотамды Онгар мырзага берем, туура эмес болсо, жөн эле ыргытып жиберем. Башка эч нерсе жок. Ошондо Онгар мырза тынчтанып, сиздин сөздөрүңүзгө көбүрөөк көңүл бурат.
– Онгар мырза менин сөздөрүмө абдан көңүл бурат, мурдагыдан да көп, – деп Банетти кошумчалады, көңүл бурбай.
– Ооба, – деп жооп берди Онгар мырза, үнү чарчаңкы чыгып. – Биз музыка тууралуу талашып-тартышып, кимибиздики туура экенин далилдеш үчүн келдик.
– Жакшы. Карап көр.
Хебблсуэйт мырза столго жакындап, музоонун терисине оролгон көлөмдүү партитураны ачты. Чөнтөгүнөн бир баракты алып, ага кылдаттык менен салыштырып карады. Анан бир чети уялып, бир чети кыжырданып:
«Оо, Кудайым! Ойлонуп көрчү!» – деп кыйкырды. – «Онгар мырза, сиздики туура экен, мен жаңылыпмын. Бул нотаны ыргытып жибербесем, менин уялганымды көрүп, шылдың кыласыз».
Ал ачык терезеге басып барып, нотаны сыртка ыргытып жиберди. Бир секунддан кийин ылдыйдан салмактуу бир нерсе тийгендей үн угулду.
– Көрдүңүзбү, – деди Хебблсуэйт мырза Банеттиге урмат-сый менен карап, – Сиздин музыкага болгон кызыгууңузду билбейм, бирок бул ария… Анан ал Банеттиге ачык турган партитураны сунду.
Гангстердин башка аргасы калган жок эле, ал нотаны колуна алды. Анын ордуна ким болсо да мындай абалда албай коё алмак эмес. Ошол учурда, ноталарды карап жаткан Банеттинин жанында, көз айнекчен мистер Хебблсуэйт, кооперативдик коомдо сатып алуу боюнча агент болуп иштегенине карабай, заматта чечкиндүү аракетке өткөн адамга айланды. Буга анын мурдагы сержанттык тажрыйбасы (Батыш Йоркшир полкунда, Соммада «Кынтыксыз кызматы үчүн» медалы менен сыйланган) чоң жардам берди. Бир заматта Банеттинин колундагы тапанчасы жерге түштү. Өзү болсо оор Гендель партитурасы менен күтүүсүз жана катуу соккудан улам, ордунан тура албай калды.
– Карма! – деп кыйкырды мистер Хебблсуэйт, тапанчаны мистер Онгарга ыргытып. – Экинчисин карап туруңуз.
Андан соң мистер Хебблсуэйт көз айнегин тез чечип, али эсине келе албай жаткан Банеттиге бурулду.
– Ооба, досум, – деди ал каардуу, катуу үн менен, – эми экөөбүз бул маселени чечишибиз керек. Тактап ала турган нерсебиз бар. Мырза Онгар, сиз бул ишке кийлигишпеңиз, жөн гана карап туруңуз. Эми көрөлү, ким кимди сабайт экен.
Бандит мушташка толук даяр эле. Ал мушташ өнөрүн жакшы өздөштүргөн, жаш болчу, мырза Хебблсуэйттен кичүү эле. Бирок уйкусуз түндөр жана ичимдик бул артыкчылыкты толугу менен жокко чыгарган. Ал эми мырза Хебблсуэйт өзү да мыкты мушташ мектебинен өткөн, мушташа билчү. Андан тышкары, ал атаандашынан оор жана бою да узун эле. Мушташ төрт мүнөткө созулду. Бул кыска убакыттын ичинде бандит катуу жабыркады.
– Азыр мен сенин галстугуңду жулуп алам, досум! – деп кыйкырды мырза Хебблсуэйт. Бандит дагы бир жолу жерге кулаганда, мырза Хебблсуэйт секирип барып жөнөкөй жибекти ушунчалык күч менен тарткандыктан галстуктун жарымы анын колунда калды. Акыры Ладденсталдын ар-намысы калыбына келди.
Ал убакта Сэм, мырза Онгар эми ээлеп алган тапанчага карабастан, согуштук аракеттерге катышууну чечкендей болду, бирок, тилекке каршы, окуялар таптакыр башка нукка бурулду. Ал турган эшик ачылып, Сэм эч нерсе кылууга үлгүргөн жок, ал эми анын шефи бутуна турууга жетишпей калды, бөлмөгө төрт адам кирип келди: башкаруучунун жардамчысы, эки швейцар жана күчтүү полиция кызматкери. Банетти сыяктуу адамдарга карата көз карашы тар болгон эскичил аралыбыздын салтына берилген полиция кызматкери атактуу конокторго эч кандай боор оорубастан мамиле жасап, аларга бир катар айыптар тагылган жерге жеткирип берди.
– Бир нерсеге түшүнбөй турам, – деди мырза Хебблсуэйт жарым сааттан кийин. – Алардын максаты эмне болгон?
– Менимче, бул рэкеттин бир түрү, – деди ал жайбаракат. – Банетти менин шаарларды гангстерлерден тазалоо кыймылынын жетекчилеринин бири экенимди билген. Эгер ал мага ушул жерден, Лондондо зордоп чек жаздырса, мен уттурмакмын, ал болсо күлүп, акчаны чөнтөгүнө салып алмак. Анын колунда чек даяр болчу, ага менин кол тамгам гана жетишпей турган. Алар бизди байлап, он мүнөттөн кийин акчаны алып, түн ичинде Парижге же Берлинге кетишмек. Бирок сиздин аркаңыз менен, мистер Хебблсуэйт, иш мынчалык алыс кеткен жок.
– Ооба, ал киши менин галстугумду жулуп алганда, өзүнө чуңкур казганын билген эмес, – деди мистер Хебблсуэйт ойлуу.
– Бирок сиз бул кишилерди – консьерждерди жана полиция кызматкерин кантип чакырдыңыз? – деп сурады мистер Онгар. – Уктоочу бөлмөдөн кыйкырдыңыз беле?
Йоркширлик күлүп койду.
– Бул абдан кылдат иш болду, бирок, чындыгында, мен мындан бир нерсе чыгат деп ойлогон эмесмин. Биз бул жерге кирип келе жатканда эле, терезеден карап, астыда айнек чатыры бар веранданы көргөм. Ооба, андан кийин мен бир кат жаздым – биздин иштерибиз кандай болуп жатканы жөнүндө… жана аны кантип ыргытканымды өзүңүз көрдүңүз. Мен ага чоң самындын кесиндисин ороп салдым, бул эң башкысы. Мен мындай деп ойлогом: же айнек сынат, же самын ага катуу тиет – баары бир, катты кимдир бирөө байкайт. Ошондой болду. Мен аны тиги бөлмөдөн ыргыта алган жокмун, анткени ал жердеги терезе короого карап турат, эч ким аны көрмөк эмес.
Мистер Онгар бул кылдат ишти жогору баалады, анан өтө салтанаттуу түрдө маектешине кайрылды. – Мистер Хебблсуэйт, – деп баштады ал, чоң кабыл алууда анын ден соолугуна тост айтып жаткандай, – сиз бизге «Онгар Тропикал Продактс» компаниясында керек адамсыз. Буга кандай карайсыз? Шарттарыңыз кандай?
– Билесизби, мен кинолордо мындай сүйлөшүүлөрдү көп жолу уккам, – деди кубаныч менен мистер Хебблсуэйт, – жана ар дайым бул толугу менен ойдон чыгарылган нерсе деп ойлочумун, бирок азыр – карап көрүңүз! – өзүмдүн башымдан өтүп жатат. Мистер Онгар, мен сизге абдан ыраазымын, бирок мен сунушуңузду кабыл ала албайм. Түшүнүңүз, мен Ладденсталь кооперативдик шериктештигине да керек адаммын. Мен көбүрөөк акча алсам жакшы болмок, бирок эң жакшысы, бул окуя тууралуу сиз аларга өзүңүз жазып жибериңиз.
– Мен сизге абдан, абдан ыраазымын, мистер Хебблсуэйт, – деди америкалык, ачык эле коомдук сөзүн баштап жаткандай, бирок мистер Хебблсуэйт аны токтотту.
– Азыр мен көрүп турам, сиз бир жакшы нерсе кылгыңыз келип жатат, бирок эмне кыларыңызды билбейсиз. Сиз Англияда биринчи жолу эмессиз да… дайыма эле барып келип турасыз. Ооба, мына. Мага сөз бериңиз, биздин хор «Мессияны» ырдаганын угуу үчүн Ладденсталга келесиз… сиз чыныгы Генделди угасыз, эгер сизге жакса, чөнтөгүңүзгө колуңузду салып, Ладденстал хоруна жакшы кайрымдуулук кылыңыз. Биз мындай колдоочуну кубаныч менен кабыл алмакпыз.
– Албетте, – деп кыйкырды мистер Онгар. – Мен муну азыр эле кубаныч менен жасайм. – Анан ал амалкөйлүк менен жылмайды.
– Кокустан, сиз «Иуда Макавейдин» ариясын унуткан жоксузбу? Баары бир мен туура айтыптырмынбы?
Мистер Хебблсуэйт креслосунан секирип турду.
– Сизби? Эч кандай! Ойлобоңуз да! Мен ката кетиргенимди, жөн гана баракты терезеден ыргытыш үчүн гана айткам. Чындап айтсам, мен дайыма туура айтканымды билчүмүн. Келгиле, – деп ал партитураны ачып, чечкиндүү түрдө сөзүн улантты, – дагы бир жолу ышкырып көрүңүз. Азыр кимибиздин чындыгында ката кетиргенибизди көрөсүз.
Ошентип, алар кайрадан ышкыра башташты.
Аларды алаксытпайлы.
Которгон Абийрбек АБЫКАЕВ
Орус тилине котормосу. © В. А. Ашкенази, 1991-ж.
